Badania molekularne

Choroby alergiczne co roku dotykają co raz więcej mieszkańców na świecie wywołując nieprzyjemne zjawiska, które stopniowo się nasilają oraz osiągają niebezpieczny dla zdrowia stan. Dotychczas diagnostyka chorób alergicznych była oparta na anamnezie pacjenta, wynikach testów nakłuwania skóry, ustaleniu swoistych IgE w surowicy krwi, obserwacji klinicznej po wyeliminowaniu alergenu ze środowiska oraz (w razie możliwości) na próbach prowokacyjnych. Ostatnio badania ilościowe IgE swoistych dla alergenów mają szczególnie korzystny wpływ na wykonanie optymalnych badań diagnostycznych alergii. Od 2007 r. w Szwecji pojawiła się możliwość dokonania analizy substancji powodujących alergię na poziomie pojedynczych uczulających białek (komponentów alergenów), tzw. alergologia molekularna. Nazwa pojedynczych białek pochodzi z łacińskiej nazwy pochodzenia ich alergenu (np. orzech ziemny = Ara h na podstawie Arachis hypogea). Tego typu białka są numerowane według kolejności ich odkrycia.

Dzisiaj alergologia molekularna jest stosowana w całej Europie. W ramach programu Allergomedica uczulenie na 38 najczęściej spotykanych alergenów zostaje zbadane na poziomie cząsteczkowym biorąc pod uwagę ok. 147 komponentów (cząsteczek alergennych).

Vilius i Antanas (nieprawdziwe imiona pacjentów) zdecydowali się na wykonanie testów alergicznych w ramach szczegółowego programu w zakresie diagnostyki alergii Allergomedica. Specjaliści laboratorium „Imunodiagnostika“ po otrzymaniu próbek krwi obu pacjentów wykonali dokładne badanie diagnostyczne alergii.

W wyniku porównania wyników obu pacjentów ustalono, że po wykonaniu pierwszego kroku diagnostycznego wyniki są praktycznie jednakowe – zarówno Vilius, jak i Antanas są alergiczni na brzozę, tymotkę, kotów, jabłka i orzechy (Vilius na dwa rodzaje orzechów – orzech laskowy i orzeszki ziemne, zaś Antanas – na orzech laskowy).

Jeżeli na tym etapie badanie diagnostyczne zostałoby zakończone, wobec obu pacjentów zostałoby zastosowane jednakowe leczenie i środki zapobiegawcze, jednakże drugi i trzeci krok badania diagnostycznego w ramach programu Allergomedica pozwala ustalić, że mocne uczulenie Antanasa na składniki alergenne orzecha laskowego i jabłek jest związane z uczuleniem na pyłki brzozy. To świadczy o tym, że Antanas nie ma alergii na orzech laskowy lub jabłka oraz ich spożywanie jedynie w postaci niepoddanej obróbce termicznej (z powodu zbieżności komponentów w/w alergenów z pyłkami brzozy, na które pacjent jest alergiczny) może powodować pieczenie, kłucie i obrzęk błony śluzowej gardła. Po wyleczeniu alergii na brzozę Antanas nie odczuwałby objawów na orzech laskowy i jabłka.

Tymczasem badanie Viliusa wykazało mocne uczulenie na składnik orzecha laskowego, który wywołuje szczególnie mocne reakcje alergiczne na orzech laskowy, stąd rygorystycznie zabrania się mu spożywania tych orzechów lub żywności, w skład których wchodzą te orzechy, ponieważ mogą wywołać wstrząs anafilaktyczny, który może doprowadzić do zgonu. Viliusowi zaleca się noszenie przy sobie iniekcji adrenaliny w celu uniknięcia poważnych konsekwencji.

A więc, poddanie pacjenta badaniom na poziomie cząsteczkowym jest konieczne w celu sformułowania pełnego rozpoznania choroby, oceny postępu choroby oraz przedstawienia dokładnych zaleceń.

Ideologia alergologii molekularnej:

  1. Ustalić rzeczywisty alergen, krzyżowo reagujące alergeny.
  2. Poznać uczulające komponenty alergenów, ocenić ich odporność na czynniki środowiska (np. ciepło) oraz homologię pomiędzy uczulającym alergenem i innymi alergenami. Następnie wyjaśnić, czy pacjent jest uczulony na krzyżowo reagujący komponent alergenu (kontakt wywoła jedynie minimalne kliniczne zjawiska alergii), czy na komponent wywołujący „rzeczywistą“ alergię (duże prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji systemowej).
  3. Wiedząc jaką część alergenu stanowi uczulający komponent, ocenić siły reakcji immunologicznej na kontakt z alergenem.

W przypadku badania alergii na mleko, jajka kurze, ryby, pyłki kwiatowe, zwierzęta domowe i roztocze kurzu domowego wiemy, że im wyższe stężenie IgE swoistych dla alergenów zostaje ustalone w surowicy, tym większe jest prawdopodobieństwo  wystąpienia objawów alergii w kontakcie z alergenem. Jednakże w przypadku większej części alergenów należących do artykułów spożywczych pochodzenia roślinnego (takich jak orzeszki ziemne, groch sojowy, pszenica) tego typu korelacja nie jest tak wyraźnie widoczna. Niniejszy fenomen ma miejsce z tego powodu, że składniki cząsteczkowe alergenu występujące w poszczególnych produktach charakteryzują się większą lub mniejszą homologią w stosunku do białek innych alergenów.  Tego typu zjawisko może wpływać na ustalenie przeciwciał IgE swoistych dla alergenu w surowicy krwi, nawet jeżeli pacjent nie jest uczulony na dany artykuł spożywczy.

Podstawowy składnik pyłków brzozy Bet v 1 jest jednym z najbardziej wyraźnych przykładów. Niniejszy składnik alergenny należy do białek z rodziny PR-10 (ang. pathogenesis-related proteins of class 10).

Składniki alergenne z rodziny PR-10 występują w większości produktów spożywczych pochodzenia roślinnego oraz charakteryzują się wysoką homologią z Bet v 1. Cząsteczka występująca w alergenie orzecha laskowego należąca do białek z rodziny PR-10 jest określana Cor a 1, w alergenie orzecha ziemnego – Ara h 8, soi – Gly m 4. W/w białka są tak zbliżone do podstawowego składnika alergenu brzozy, że zachodzące pomiędzy nimi i Bet v 1 reakcje krzyżowe są zjawiskiem dość częstym, zwłaszcza, gdy uczulenie na brzozę jest mocne. Reakcje krzyżowe pomiędzy przeciwciałami IgE przeciwko cząsteczkom o podobnej strukturze również świadczą o dużym prawdopodobieństwie wystąpienia reakcji krzyżowych w postępowaniu klinicznym. Stąd osoby uczulone na brzozę odczuwają nieprzyjemne objawy błony śluzowej gardła i przełyku (takie jak pieczenie, kłucie) podczas spożywania artykułów spożywczych pochodzenia roślinnego zawierających białka z rodziny PR-10 (jabłka, orzechy laskowe, morele i in.) nawet, jeżeli nie są uczuleni na tego rodzaju artykuły spożywcze.

Pacjenci, u których z powodu uczulenia na pyłki brzozy występują reakcje krzyżowe wywołane spożyciem artykułów spożywczych, nie są zaliczani do grupy występowania ciężkich systemowych reakcji organizmu (np. wstrząsu anafilaktycznego) wywołanych artykułami spożywczymi. Przyczyną tego jest brak stabilności białek z rodziny PR-10 w artykułach spożywczych oraz uczulenie na takie czynniki jak: obróbka termiczna artykułów żywnościowych, enzymy trawienne, ekstremalne zmiany pH w układzie trawiennym.

Należy zwrócić uwagę na to, że małe prawdopodobieństwo wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych jest związane jedynie z objawami występującymi z powodu reakcji krzyżowych. Uczulenie na specyficzny składnik artykułu spożywczego (np. specyficzny składnik orzecha laskowego Cor a 14) może być przyczyną szczególnie ciężkich stanów niebezpiecznych dla zdrowia.

Często wśród pacjentów obserwujemy uczulenie mieszane, tj. uczulenie zarówno na niespecyficzny składnik artykułu spożywczego w wyniku wystąpienia reakcji krzyżowej, jak również uczulenie na specyficzny składnik artykułu spożywczego. Z tego powodu badanie uczulenia pacjenta na poziomie cząsteczkowym jest konieczne w celu pełnowartościowego rozpoznania choroby, oceny postępu choroby oraz przedstawienia dokładnych zaleceń.

Reakcje krzyżowe zachodzą również pomiędzy alergenami tej samej klasy (np. pomiędzy pyłkami różnych drzew, różnymi zwierzętami domowymi, owadami, lateksem, alergenami pochodzenia zwierzęcego zawierającymi tropomiozynę itp.). Ustalenie uczulenia na specyficzne składniki alergenne pozwala na zidentyfikowanie „rzeczywistych” uczulających alergenów oraz umożliwia sformułowanie prawdziwego rozpoznania pacjenta, przedstawienie dokładnych zaleceń dotyczących trybu życia oraz naznaczenia właściwej immunoterapii.

Dokonaj rejestracji na badania alergologiczne w znanym sobie języku.

Scroll to Top